purper 42
jaargang 7 2016
11

Het is donker op de kamer bij Jimmy Kolvers, opgenomen op behandelafdeling Mezzo in Wolfheze. In één beweging trekt hij de luxaflex omhoog. Zonlicht valt op een vurig schilderij; een boom met felle oranje wortels. 


Door Remco Graat

OEI, KUNST!

Jimmy: ‘Het lijkt wel of dit kunstwerk energie uitstraalt: boomwortelvormige energie. Ik voel in ieder geval iets van kracht, wanneer ik naar die boom kijk.’ Jimmy heeft het schilderij sinds 2015 in bruikleen van de Oosterbeekse kunstenares Johanneke Sanders. Zij brengt geregeld een bezoek aan Mezzo, waar ze tijdens de groep ‘Kunst aan tafel’ met cliënten in gesprek gaat over kunst. Bij dit initiatief van de Kunstcommissie van Multicomplexe Zorg in Wolfheze gaat het niet zozeer om kennis of intellectuele uitwisseling. Veel meer staan deelnemers stil bij wat kunst voor hen betekent. Wat hen raakt of juist niet.


Uniciteit

Dat kunst van betekenis is voor cliënten, daarover twijfelt Lisa Böll – geestelijk verzorger en voorzitter van de Kunstcommissie – geen moment. De afgelopen jaren heeft deze commissie talloze activiteiten ontwikkeld om kunst dichter bij cliënten en medewerkers te brengen. Jaarlijks organiseren zij bijvoorbeeld diverse exposities die mensen de gelegenheid geven hun werk op verschillende locaties tentoon te stellen. ‘Door het maken van kunst,’ vertelt Lisa, ‘kunnen cliënten iets van hun uniciteit laten zien.’ En juist dát, de mens als uniek individu, kan nogal onder druk komen te staan, wanneer de zorg te zeer gericht raakt op uniformering en standaardisering. Lisa: ‘Hoe krachtig is het dan wanneer je, met tekeningen, schilderijen of poëzie iets van je talent en eigenheid tot uitdrukking kunt brengen?’


Feestelijk

De Kunstcommissie pakt elke expositie serieus aan. Een expositie begint steevast met een feestelijke opening, waarbij de kunstenaar in het zonnetje wordt gezet. Ook koopt de commissie altijd minstens één van de tentoongestelde werken aan. Lisa: ‘Cliënten wiens werk wij exposeren, tonen zichzelf en dat wordt vervolgens gewaardeerd. Zo ontdekken of hervinden zij iets van hun waardigheid.’ 


Healingmoment

Erkenning van talent en waardigheid komt, dankzij de Kunstcommissie, ook op andere manieren tot uitdrukking. Behandelaars, directieleden en leden van de Raad van Bestuur hebben bijvoorbeeld de uitnodiging gekregen om kunst van cliënten op te hangen op hun kamers. Met resultaat. Zo heeft Cecile Exterkate een paar werken van schilder Corneille vervangen door schilderijen van cliënte Ida Kalkhuis. Dat roept positieve reacties op. ‘Mensen die op mijn kamer komen, herkennen stukjes van het terrein, zoals bijvoorbeeld de vlindertuin. Die heeft Ida op geheel eigen wijze treffend vormgegeven.’ Cecile heeft oog voor het belang van kunst voor cliënten. ‘Het draagt positief bij aan het ‘healingmoment’ van mensen hier. Cliënten moeten ook kunnen uitdragen dat ze trots zijn op hun werk.’


Coping

Ida Kalkhuis, één van de cliënten wiens werk momenteel te bezichtigen is bij een grote expositie in behandelgebouw Triade, bevestigt in grote lijnen Cecile’s woorden. ‘Ik zou niet meer zonder schilderen kunnen of willen. Het stuurt mijn gedachten in een andere richting. ‘Wat ga ik maken? Hoe ga ik te werk? Welke materialen gebruik ik?' Eigenlijk, zegt Ida, is schilderen voor haar een vorm van coping. ‘Even hoef ik alleen aan één iets aandacht te besteden. Het enige dat telt zijn de vormen, de kleuren. Al het andere verdwijnt naar de achtergrond. Heerlijk!’


Intiem

Ook bij psychiater Radboud Marijnissen hangen kunstwerken van cliënten op de kamer. Alleen maken ze bij hem deel uit van een uitbundige verzameling fotolijstjes, gevuld met de meest uiteenlopende afbeeldingen. Sommige zijn gemaakt door cliënten. Bij andere gaat het om reproducties van beroemde kunstenaars. Het verschil is niet altijd duidelijk. ‘En zo hoort het ook,’ stelt Radboud. ‘We moeten in het geval van kunst niet steeds de nadruk leggen op cliënten. Kunst gaat in eerste instantie over ménsen. En die mensen laten in hun schilderijen, gedichten, maar ook in mode iets van zichzelf zien. Dat maakt kunst tot iets heel intiems. Daarbij maakt het niet uit of je hier nou toevallig bent opgenomen of tot ‘de groten der aarde behoort.’


Bad art

Net als Radboud, probeert verpleegkundige Ronald Hoogerbrugge - lid van de Kunstcommissie - in zijn denken over kunst en cliënten verder te kijken dan de grenzen van de psychiatrie of van Multicomplexe Zorg in Wolfheze. ‘Cliëntenkunst’ kun je in zijn ogen scharen onder de noemer ‘Bad Art’. Deze term vindt zijn oorsprong in Amerika en wordt niet zozeer gebruikt voor slechte kunst, maar voor kunst met een eigen, originele betekenis die niet per se professioneel van aard hoeft te zijn. De grenzen tussen professioneel en niet-professioneel zijn sowieso lang niet altijd zo duidelijk te trekken. Ronald: ‘Sommige professionele kunstenaars, zoals Karel Appel, bezochten graag klinieken in Parijs om zich te laten inspireren door cliëntenkunst.’


Kunstkar

Natuurlijk houden niet alle cliënten van Multicomplexe Zorg in Wolfheze zich bezig met het maken van kunst. Maar ook wie zichzelf niet beschouwt als kunstenaar, krijgt voldoende gelegenheid om met kunst in aanraking te komen. Zo brengt de zogeheten Kunstkar één keer per week een bezoek aan Langdurige Zorg Ouderen (LZO). Deze kar is volgeladen met onder meer schilderijen, posters, reproducties, boeken, cd’s en dvd’s. Wie interesse heeft, kan iets in bruikleen krijgen voor op zijn of haar kamer. 


Aan de praat

Jos van Hagen, opgenomen op Triade 1-2, laat graag zien welk kunstwerk hij voor zijn kamer heeft uitgekozen. Aan de muur bij zijn bed hangt een grote foto van een rij eenvoudige, witte huisjes in Zeeland. Een rustgevend tafereel dat Jos goed doet, vertelt hij. ‘Leuk hè, die huisjes. Ik vind het er zo gezellig uitzien.’ Al kijkend naar de foto raakt Jos aan de praat over zijn eigen ouderlijk huis en over de kamers waar hij zelf ooit gewoond heeft. Behalve vreugde, zo vertelt hij, roept het schilderij soms iets van verdriet bij hem op. ‘Ik kan ook naar zo’n mooi huisje verlangen. Maar helaas, ik heb nooit een eigen woning gehad.’ 


Gratis uitgeleend

Een schilderij op de kamer doet veel met mensen, beaamt Tineke Noordervliet. Als galeriehoudster en lid van de Kunstcommissie is zij één van de ‘trekkers’ van de Kunstkar. Inmiddels heeft ze Triade al zo’n twintig keer bezocht en ze merkt dat mensen op de afdelingen vaak eerst wat de kat uit de boom kijken. Oei, kunst. Dat zal wel veel geld kosten. En wie is opgenomen in Wolfheze heeft doorgaans weinig te besteden. Maar als blijkt dat de kunst gratis wordt uitgeleend, groeit het enthousiasme. Tineke: ‘Wat eerst een kale muur was, gaat met een schilderij opeens leven en krijgt kleur. Je ziet cliënten dan ook vaak ontdooien en enthousiast worden. Ja, het is steeds weer bijzonder wat met mensen gebeurt wanneer ze een kunstwerk in bruikleen krijgen.’

'Cliënten ontdekken of hervinden iets van hun waardigheid'
‘Het maakt niet uit of je hier nou toevallig bent opgenomen of tot ‘de groten der aarden’ behoort’
Wil je dit delen?
Wil je reageren?
Kunstcommissie in vogelvlucht


Een kleine greep uit het takenpakket van de Kunstcommissie:  

• Exposities organiseren. Inmiddels telt Multicomplexe Zorg in Wolfheze ruim tien locaties     met wisselende exposities van interne en externe kunstenaars; 

• Met cliënten ateliers van kunstenaars uit de omgeving bezoeken;

• ‘Kunst aan tafel’: groepsgesprekken over kunst, onder leiding van Johanneke Sanders;

• Samen met cliënten musea bezoeken;

• Inlijsten van foto’s, schilderijen of andere afbeeldingen die in het bezit zijn van cliënten;

• Met de Kunstkar cliënten in staat stellen kunst in bruikleen te krijgen;

• Regelmatig artikelen schrijven voor cliëntenblad ‘de Stamper’;

• Archiveren en digitaliseren van cliëntenkunst.


De Kunstcommissie wordt gedragen door een actieve en zeer betrokken groep mensen van zowel binnen als buiten Multicomplexe Zorg in Wolfheze. Zo zorgen medewerkers van de Repro onder meer voor reproducties voor exposities en voor uitnodigingen. Tineke Noordervliet-Willemsen (kunstenares uit Wolfheze) trekt er samen met Maud Gemmeke regelmatig op uit met de Kunstkar. 

Samenstelling Kunstcommissie


Intern

Gert Jan van Esveld

Kirk Tijl

Hans van Luttikhuizen

Eddy Sonnenberg

Ronald Hoogerbrugge

Carool Hoogendoorn

Lisa Böll


Ondersteuning

Repro, Geestelijke Verzorging, directie Multicomplexe Zorg in Wolfheze


Extern

Johanneke Sanders (kunstenares/docente)

Maud Gemmeke (geestelijk verzorger)

Tineke Noordervliet-Willems (kunstenares/galeriehoudster)

Hanneke Brouwer (verpleegkundige)

‘Als blijkt dat de kunst gratis wordt uitgeleend, groeit het enthousiasme’
Tineke Noordervliet-Willems
Sluitenvorige pagina'svolgende pagina's
Sluiten

Reactie

Stuur een reactie naar de redactie
Sluiten